Miletli
kolonistlerin Kotyora (Cotyora) ismi ile yörede
kurdukları ilk şehrin yeri bugün bilinmemekle birlikte,
bugün “Ayar Tamı” denilen yerde kurulduğu sanılmaktadır.
Burası, Bozepe'nin bir uzantısı olan, dik yamaç
görüntüsü veren “Okçulu Kıranı”nın önündeki yer olup,
güney kenarı “Acısu deresinden” itibaren Balıktaşı
kayalıklarından denize inmekte; doğusunda deniz ve
bugünkü Şehir mezarlığının'kapladığı saha bulunmaktadır.
Kasaba, Kotyora adını, kurulmuş olduğu bu yere göre
almıştır.
MÖ. 400 yıllarında Ksenefon’un “Onbinlerin Dönüşü”
isimli eserinde, kolonistlerin buraya gelişleri ve
yaşantıları dile getirilmiştir.
Kotyora’nın Grekçe’de Dağ Eteği anlamına geldiğini
söyleyen bazı tarihçilerin aksine Prof. Dr. Necati
Demir, Kotyora sözcüğünün aslının Kut Yöresi olduğunu,
burada Kut Türklerinin yaşadığını, bu ismin sonradan
dönüştürüldüğünü iddia etmektedir.
Ordu ilinin tarihi kaynaklardaki adı olan; 'Cotyora/Kotyora'
isminin bazı kesimler tarafından ısrarla Rumca okunmaya
çalışıldığına değinen Prof. Dr. Necati Demir, Ordu
ilinin M.Ö. 400 yılından önce şehir merkezinin 5
kilometre dışında olan halk arasında Bozukkale olarak
bilinen bölgede 'Kotyora' (Kut Yöresi) adıyla
kurulduğunu belirtmektedir. Kut Türklerinin M.Ö.2500–2400
yıllarında Hazar Gölü çevresinde otururken batıya göçen
ve Türkçe konuşan bir kavim olduğunu ifade eden Prof.
Dr. Demir’e göre, “Kut kavminin Türk kökenli olduğunu
ünlü Sümerolog Prof. Dr. Benna Landsberger, 1937'de
yapılan Tarih Kurultayı'nda Atatürk'ün huzurunda bizzat
söylemiştir. Pek çok bilim adamı Kut Türklerinin
kullandığı dilin Ural-Altay dillerinin bir parçası
olduğunu kabul etmiştir.”
Kotyora’nın
tarih öncesi çağları Prehistorik Dönemde başlamıştır.
1963–1964 yıllarında Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi
Prehistorya Tarihi Kürsüsü’nden Prof.Dr. Kılıç Kökten’in
Ordu’nun Ünye civarında yaptığı arkeolojik kazı ve
araştırmalar, ilk yerleşimin MÖ.15.000’de başladığını
ortaya koymuştur. Ayrıca Mesudiye ilçesinde Eski Tunç
Çağı’na ait buluntular da ele geçmiştir.
MÖ: XVII. yüzyılda burası Kaşkaların yurdu olarak
tanınmıştır. Kaşkalar yörede MÖ. VIII.yüzyıla kadar
egemenliklerini sürdürmüş, Hititlerin başkenti Hattuşa
(Boğazköy)’ya ve Asur sınırlarına kadar akınlar
düzenlemişlerdir. Tarihi belgelere göre MÖ. VII.
yüzyılda Miletli kolonistler burada ticaret kolonileri
kurmuşlardır. Böylece bütün Karadeniz kıyılarında
ticaret ve deniz ulaşımına hakim olmuşlardır.
Yöredeki kısa süreli Hitit egemenliğinden sonra Frigler,
Medler ve Persler buraya hakim olmuşlardır. Büyük
İskender’in Persleri yenmesinden sonra Helenistik kültür
yörede egemen olmuş, MÖ.IV.yüzyıl sonlarında da Pontus
Krallığı’nın sınırları içerisinde kalmıştır.
MÖ.I.yüzyılda Romalılar Pontus Krallığı’nı ele geçirmiş,
ardından yöreye Bizanslılar egemen olmuş ve Armeniakon
Theması sınırları içerisine almıştır.
Kaya Mezarları ve Yerleşimleri
Ordu
il merkezi ve Mesudiye ile Ünye ilçelerinde kaya
mezarlarına rastlanmaktadır. Bu mezarlar anıtsal
büyüklükte olup, Helenistik ve Roma dönemlerine
tarihlendirilmektedir.
İl merkezine 10 km. uzaklıktaki Delikkaya Kaya Mezarları
tek odalı mezarlar olup, önlerinde çift sütunlu
girişleri bulunmaktadır. Ayrıca Büben Köyü sınırları
içerisinde de kaya mezarlarına rastlanmaktadır.
Mesudiye ilçesi Konacık Köyü Yeşilce yolu üzerinde
günümüze son derece iyi durumda gelebilmiş bazı Kaya
Mezarları bulunmaktadır. Bu mezarların ön cephelerinde
tek ve çift sütunlu girişleri olup, içeride kareye yakın
planlı mezar odaları vardır.
Ünye ilçesinin Gürpınar Köyü, Tozkoparan mevkiinde ve
Cevizdere'de bulunan kaya mezarları Helenistik dönemden
kalmışlardır. Anıtsal büyüklükteki bu mezarlar son
derece iyi durumda olup, önlerinde girişleri,
arkalarında da kayalara oyulmuş olarak mezar odaları
bulunmaktadır.
Kurul Kayası Yerleşmesi
Ordu il merkezine 20 km. uzaklıktaki Bayadı Köyü
sınırları içersinde sivri bir kaya kütlesi üzerinde
antik bir yerleşim alanı bulunmaktadır. Karadeniz
Bölgesi’nde benzerlerine rastlanamayan bu yerleşim
alanında yeraltı dehlizleri ile karşılaşılmaktadır.
Yerleşim alanında, 2 m. kalınlığındaki duvar
kalıntılarının yanı sıra keramik parçaları ile pişmiş
topraktan kiremitler ortaya çıkarılmıştır. Bu buluntular
MÖ.IV. yüzyılda burada bir yerleşim olduğuna işaret
etmektedir.
Arıkmusa Yerleşmesi
Ordu ili Mesudiye ilçesinin 19 km. doğusundaki Arıkmusa
Köyü’nde antik döneme ait bir yerleşim alanı ile
karşılaşılmıştır. Ancak burada herhangi bir yüzey
araştırması ve kazı çalışması yapılmadığından bu
yerleşimin tarihlendirilmesi yapılamamıştır.
