Antik Dönede Altın kuvars parçalarının
elle öğütüldüğü taş
havan.Büyüdüğüm Köye yakın
altın madeninde araştırma sonucu
bulduğum havanlardan biri. (A.Vecdi Çoban)
Havan içinde
kuvarsların öğütüldüğü silindir biçimine
olan dövme taşlar. Bu Taşlar tarafımdan
bir antik altın madden
ocaklarından toplanmıştır. (A.Vecdi Çoban)
----
Antik
Dönemlerde Altın Maden Üretimi
Eskiçağda
altın madenciliğinde, şu yöntemler izlenir:
arama ve araştırma, ateşle ısıtma, su dökme,
parçalama, kırma-ezme, öğütme, yıkama, konsantre ve
ergitme.
oldukça sert olan kuvars
damarlarını odun/odun kömürü ateşiyle ısıttıkları
ve kızgın kayanın üzerine su dökerek çatlatıp
patlattıkları sanılmaktadır. Balyoz, murç, çivi ve
keski gibi madeni aletlerin az kullanıldığı
dönemlerde bu tekniğin sık kullanıldığı antik dönem
galeri ve ocakların tabanında bulunan kömür ve
duvarlarında bulunan isten anlaşılmaktadır.
Madenciler,
hem içme hem de madende patlatma amacıyla
kullandıkları suyu, bazen uzaklardan boru
döşeyerek sahanın yakınlarına kadar getirmişlerdir.
Kızgın ateşe su dökme sonucunda çatlayan ve patlayan
kuvars damarı parçalanıp iri parçalar (10-50
cm) sökülerek dışarı çıkartılır. Galeri veya ocak
dışında bir alana alınan kuvars damarı parçaları
kırma-ezme taş aletleriyle, fındık büyüklüğüne
gelene kadar küçültülür. Bu parçalar madenin cinsine
ve cevher mineralinin tane boyuna bağlı olarak, taş
havan veya Anadolu’da yakın zamanlara kadar tahıl
öğütmede kullanılan dibek taşları ile öğütme
işleminden geçirilir. Bu şekilde, cevher içerikli
kaya, bazen un boyutuna kadar küçültülerek, içindeki
altın tanelerinin serbest hale gelmesi sağlanır.
Fındık ve un boyutlu tanelerin karışık halde
bulunduğu malzeme bir kanal içerisinde sulu ortamda
akıtılır yani yıkanır.
Su kanalı içerisinde veya
biriktirme havuzunda % 1 oranında altın içeren
konsantre elde edilir ve bu konsantre toplanarak
güvenli merkezlere götürülür. Bu kalelerde kurulu
ergitme potalarında ergitilerek
(fırınlama),
kolayca yabancı maddelerden ayrılan altın saf hale
getirilmiş olur.
Antik
dönemlerde altının bu kadar zorlu
bir işlemde geçmesi, definecinin
tonlarca ifade kullanmasına bir
açıklama getirmek oldukça güçtür.
Çeşitli Baharatların öğütüldüğü taş havan
