Define İşaretleri, Antik Eserler, Antik Sikkeler, Antik Kentler, Hitit Kentleri, Arkeoloji Hakkında, Sanat Tarihi Hakkında

Antik yerleşimlerde çok sayıda örneği belirlenen kaya çukurları en basit tipleridir.Çapları 1 m. civarında ya da daha küçük olan ve aşağıya doğru eğimlendirilmiş, taban merkezinde çanak şeklinde toplama çukurları bulunan örnekler büyük şarap işliklerinde önemlidir. Bunlar büyük preslerin kullanımlarını gerektirmeyecek durumlarda ve günlük gereksinimler için işlevlendirilmiştir. Meyvenin yumuşak olması nedeniyle bu çukurlarda ezme işlemi elle de yapılabilmektedir. Endüstriyel amaçlı olarak kullanılan geniş kayalık alanlarda belirlediğimiz tek başına duran 1 m. çapında ve 0,30-0,40 m. derinliğinde, tabanı aşağıya doğru kademeli olarak derinleştirilmiş kaya çukurlarının iç kesiti bazı büyük üzüm preslerinin toplama havuzlarıyla aynıdır. Ve öyle anlaşılıyor ki, bu tip kaya çukurları sıvının posasının çökertilmesi ve aynı zamanda güneş ışığı altında fermantasyonu için de kullanılmaktadır. Bu tipe giren basit preslerin

zeytin ezme işlikleri

Tanelerin Parçalanması Preslenmesi Posanın Çökertilmesi

olmak üzere üç amaç için de işlevlendirildiği söylenebilir. Aynı pres de aşamalı olarak üç işlemde gerçekleştirilebilmektedir.

Üzerine "çarpı" şeklinde kanallar oyulmuş diğer pres yataklarının bağlandığı toplama çukuru ise hem boyutlarının büyük olması hem de tabana doğru kademeli olarak daralmasıyla diğerlerinden farklılık gösterir. Bu özelliğiyle toplama çukurunun aynı zamanda tanelerin ezildiği bir yer olarak da düzenlendiği söylenebilir. Buna göre üzüm taneleri önce çukur içinde eziliyor, ardından arta kalan kabuklu posa pres yatağında dönüşümlü olarak yeniden presleniyor. Pres yatağı ve önündeki toplama çukurundan oluşan 2. tip preslerin kayaya yüzeysel oyulmuş büyük bir pres yatağı önünde yerleşik küçük bir toplama çukurundan oluşur.

presleme taş işlik

Yuvarlak pres yatağı ve önde bir toplama çukurlu 2. tip basit preslerin ilkinden ayrılan tek yanı pres yatağının önünde sıvı toplama çukurunun bulunmasıdır. Bunun Kaya üzerinde oyulmuş iki örneğini görebiliyoruz. Bunlardan biri 0.90 m. çapında ve 0.5 m. derinliğindeki pres yatağı önündeki 0.13 m. çapında ve aynı derinlikteki toplama çukuruna bir kanalla bağlanır

Aşağıya doğru kademeli olarak daralan ve tabanında yuvarlak bir oyuk içeren çanak şeklindeki kaya çukurları üzüm preslerinin de en basitleridir. Süzülen sıvının aynı pres yatağı tabanında toplandığı, genellikle yuvarlak şekilli ve çapları 1 m. den daha küçük bu örneklerin yanı sıra yaygın görülen tip kayaya oyulmuş bir pres yatağı ile önündeki sıvı toplama havuzundan oluşur

Presi oluşturan öğelerin farklı boyut ve şekillerde olabilmesine karşın, tüm örneklerde sistemin işleyişi aynıdır. Bunun yanında yüksek kapasiteyle üretim yapan büyük preslerde bazı mekanik düzeneklerden de yaralanılmıştır. Bu bağlamda kalıntıları işlev yönünden biri basit presler, ikincisi donanımlı presler olmak üzere iki ana tip içerisinde değerlendirmek olasıdır. Ancak preslerin işleyiş, sistem ve kapasiteleri bir yerde kalıntıların formlarına da yansıdığından tipleme preslerin basitinden gelişmişi yönünde ve mimari özellikleri esas alınarak yapılmıştır.

Yuvarlak ya da oval küçük pres yatakları (Havan-presler), Yuvarlak pres yatağı ve yuvarlak toplama çukurlu presler, Birden çok yuvarlak pres yatakları ve yuvarlak toplama çukurlu presler, Yuvarlak pres yatakları ve dikdörtgen toplama havuzlu presler, Dikdörtgen pres teknesi ve yuvarlak toplama havuzlu presler, Ortada yuvarlak toplama havuzu ve buna karşılıklı bağlanan çift pres tekneli presler.

Büyük ölçekte şarap yapımı için kullanılan işliklerin yanında günlük kullanımlara yönelik basit kaya işlikleri de vardı. Milas ve çevresindeki dağlık yerleşimlerde bu tür işlikleri sıkça görebiliyoruz

Yukarıda tanıtılan kalıntıların tümü pres yataklarındaki bazı şekilsel farklılıklara karşın en çok kaya çanağı şeklindeki toplama çukurlarının küçük olmasıyla ilgi çekerler. Bunların yanında toplama yerlerinin tıpkı bir havuz şeklinde ve daha büyük yapılanları da vardır. Yuvarlak pres yatakları ve dikdörtgen şekilli toplama havuzundan oluşan 4. tipin Sıvının toplama havuzuna kolayca akmasını sağlamak amacıyla eğimin yüksek olduğu yere oyulmuş yuvarlak pres yatakları, birer kanalla toplama havuzunun kısa kenarına bağlanmışlardır. Toplama havuzunun uzun kenarı yanında yerleşik pres yataklarından daha küçük boyutlu yan yana iki derin kaya çukuru ve bunun karşısındaki yüzeysel oyulmuş bir başkası,dikdörtgen şeklindeki toplama havuzu ve uzun kanallarla ona bağlanan "yaprak" şeklindeki pres yataklarıyla Bilinir

Kısaca bunların define ile ilgisi yoktur.

A.Vecdi ÇOBAN

Zeytin Preslendirme İşlikleri