Hitit Kalıntıları, Yerleşimi ve Kentleri

Dünyanın bilinen en eski sarayı Malatya-Arslantepe'de. İtalya'da açılan bu höyüğe ait sergiyle iktidarın kökenleri tartışılıyor.

Her kültür, kendi bölgesi için yadsınmaz öneme sahiptir. Ancak bazı kültürler uygarlığın gelişimini etkileyerek tüm insanlığa mal olmuşlardır. Kültür tarihinin en önemli dönüşümlerinden biri de devletin ortaya çıkışıdır. Devlet tanımı, yalnızca yeni bir yönetim modeli değil, toplum düzeni, ekonomik yapı, teknoloji, insan ve doğal çevre ilişkilerinde yeni bir yapılanmayı doğurmuş, bürokrasi, yazı, organize ticaret, ordu, seri üretim, tüccar sınıfı gibi birçok buluş ve kurumu da beraberinde getirmişti. Yakın zamanlara kadar bu önemli dönüşümün Güney Mezopotamya'da ortaya çıkarak geliştikten sonra, Anadolu da dahil olmak üzere başka coğrafyaları etkisi altına aldığı düşünülmekteydi. Ancak Malatya yakınlarındaki Arslantepe Höyüğü'nde yapılan kazılar, İÖ 4 bin 200 yıllarından itibaren, Doğu Anadolu'nun bu dağlarla çevrili bölgesinde devlet kavramının tüm göstergesiyle, Mezopotamya'ya rakip olarak geliştiğini ortaya çıkardı, uygarlık tarihine yeni ve beklenmedik bir boyut kazandırdı.

1961 yılında Roma La Sapienza Üniversitesi tarafından başlatılan araştırmalarda, höyüğün tarihöncesi dönemlerine inildiğinde, başta Anadolu topraklarından daha önce varlığı bilinmeyen kültürler ile karşılaşıldı, bunların arasında İÖ 3 bin 800-3 bin yılları arasına tarihlenen yerel krallığa ait, dünyanın bilinen en eski saray yapısı da dahil olmak üzere önemli bulgulara rastlandı. Sarayda bulunan mühür ve damgalar, Malatya'nın o dönemde dış dünya ile yoğun bir ticaret ilişkisi kurduğunu ve özellikle madencilikte çok geliştiğini gösteriyordu. Böylece ilk defa Arslantepe'de 4. binyılın ilk yarısına ait büyük bir kamu yapısının izlerine rastlanmış oluyordu. Yapıdaki ana aktivite, ritüel ya da törensel olarak gerçekleştirilen mallar üzerinde idari kontrolün olduğu dağıtımdı. Bu, bölgede henüz bilinen hiçbir Mezopotamya kökenli Uruk etkisi yokken yerel bir kültür tarafından yapılmış en büyük yapıydı. Dolayısıyla Geç Uruk dönemi toplumlarını sonradan belirleyecek olan bu yapısal, örgütlü özellikler 4. binyılın yarısından itibaren, dolayısıyla 'Uruk yayılımı' Torosların kuzeyine erişmeden Arslantepe'de görülmekteydi.

Tarihöncesinin derinliklerinde, arkeologların Son Kalkolitik Çağ - İlk Tunç Çağı geçiş süreci olarak tanımladığı bu dönemde Malatya bölgesinin gelişmesinde, kuşkusuz bulunduğu coğrafyanın önemli bir etkisi vardı. Ovanın verimliliği kadar, yakınlarında bulunan bakır ve gümüş madenleri, dağlık bölgenin hammadde kaynakları önemli rol oynuyordu. Arslantepe toplumu bu stratejik maddelerden geliştirdikleri teknoloji ile yararlanmakla kalmamış, bunları ticari olarak da değerlendirmeyi başarmışlardı. Hammadde kaynaklarından yoksun olan Mezopotamya'ya rakip bir devletin Doğu Anadolu'da oluşmasında, herhalde bu coğrayanın önemli bir katkısı vardı.
Mezopotamya'da tapınağa bağlı bir eknomi ve sosyal düzen gelişirken, Malatya Arslantepe'de krallık sistemi gelişmişti. Bu nedenle Roma'nın tarihi üniversitesi La Sapienza'nın kuruluşunun 700. yılı dolayısıyla düzenlenen bir dizi kültürel etkinlik kapsamında açılan, Arslantepe'nin tanıtıldığı sergiye `Arslantepe-İktidarın Kökenleri' adı verildi.